Als eerste ziekenhuis ter wereld gaat Máxima Medisch Centrum patiënten met virtual reality voorbereiden op behandelingen waar ze tegenop zien. Voor aanstaande moeders is dat bijvoorbeeld een bevalling via de keizersnede, voor kinderen het verwijderen van gips. Met een virtuele bril kunnen ze voorlichtingsvideo’s in 360 graden bekijken en ervaren ze precies wat er in het ziekenhuis gaat gebeuren. Deze realistische beleving geeft de patiënt meer controle en vertrouwen waardoor de angst vermindert.

Infor-Med, zo heet deze nieuwe, revolutionaire innovatie van arts-onderzoeker Stefan Van Rooijen en chirurg Gerrit Slooter van MMC. Uniek omdat het door zorgverleners zelf is ontwikkeld en volledig is geënt op de moderne informatiebehoefte van patiënten. Slooter: “Patiënten hebben aangegeven dat ze behoefte hebben aan een levensechte beleving om vooraf te weten wat ze in het ziekenhuis te wachten staat. Een standaard folder blijkt daarin niet afdoende.” Met technische ondersteuning van de Health Innovation Campus, Brainport Development en Visyon360 werd onlangs de eerste virtual reality-video gelanceerd die kinderen in het Máxima voorbereidt op bloedprikken. Inmiddels zijn er meerdere video’s gemaakt over behandelingen waar veel patiënten angstig voor zijn: een keizersnede of gips afzagen bij een kind. Ook zijn er video’s ter voorlichting, zoals over abnormaal vaginaal bloedverlies bij vrouwen en over liesbreukoperaties waarvoor in MMC veel aandacht is.

De patiënt kan deze realistische virtuele ervaring overal, dus ook gewoon thuis beleven. “Het enige wat je nodig hebt is je eigen smartphone en een speciale bril (virtual reality viewer). Op de bril speel je de speciale Infor-Med app af die je in je App-store kunt downloaden. Door de bril op te zetten, beleef je de medische voorlichting in 360 graden virtual reality. Het voelt alsof je erbij bent, in de operatiekamer of de gipskamer”, vertelt Stefan van Rooijen.

Keizersnede in virtual reality
Gynaecoloog Martina Porath is bijzonder enthousiast over de virtual reality-video die vrouwen voorbereidt op een bevalling via de keizersnede. “In een folder of mondeling kun je vrouwen niet volledig voorbereiden op deze ingrijpende ervaring. Zolang je het niet zelf beleeft, blijft het abstract en onwerkelijk. Dat is precies de kracht en de meerwaarde van deze innovatie. Vrouwen krijgen een realistisch beeld van wat er gaat gebeuren. Vanaf de ontvangst op de afdeling tot het moment waarop ze met hun kindje op de borst op de kamer liggen; ze beleven elke stap, het voelt alsof ze er gewoon bij zijn. Ze kunnen alle hoeken van de kamer zien. Als ze naar links kijken, zien ze de baby. Kijken ze naar rechts, dan staat daar de anesthesist.” Volgens de gynaecoloog past deze virtual reality-ervaring naadloos in het Family Centered Care concept van het Vrouw Moeder Kind-centrum, om angst zoveel mogelijk weg te nemen en vrouwen een actieve rol te geven rond hun keizersnede. “Alles draait om de zwangere vrouw en haar gezin. Daar sluit dit concept heel mooi op aan.”

Gips afnemen
Ook voor kinderen met een gebroken arm of been is er een virtual reality-video gemaakt. Met de speciale bril op ervaren zij dat het doorzagen van het gips niet zo eng is als het lijkt. Kinderen zien vanaf de binnenkomst in het ziekenhuis stap voor stap wat er gebeurt, hoe de ruimte eruit ziet en wie er werken. “Het mooie aan deze innovatie is dat het direct winst oplevert voor de patiënt. De kracht zit ‘m in de beleving. Als je het gevoel hebt dat je iets al een keer hebt ervaren, hoef je niet meer bang te zijn”, vertelt MMC chirurg en mede-initiatiefnemer Gerrit Slooter, die in dit project de behoeften van artsen en patiënten met elkaar verbindt.

De toekomst is nu
De innovatie Infor-Med is een zusje van VisitU, een eerdere technologische vinding van Stefan van Rooijen die MMC met succes op de kinderafdeling heeft doorgevoerd. Met een virtuele bril kunnen jonge patiëntjes via een livestreamverbinding contact leggen met hun familie en wanen ze zich even helemaal thuis. De nieuwe technologie maakt een ziekenhuisopname voor kinderen een stuk aangenamer en bevordert daarmee hun herstel.

Volgens chirurg Gerrit Slooter krijgt virtual reality de komende jaren binnen MMC een prominente plek in de voorlichting aan patiënten. “De toekomst is nu. Als arts zie ik het als mijn taak om technische innovaties te koppelen aan de dagelijkse zorg. Bij diverse onderzoeken en behandelingen kunnen belevingsvideo’s de angst van patiënten verminderen. Denk aan een MRI- of CT-scan. Maar ook rond complexe aandoeningen zoals kanker. Door de spanning en emotie blijft veel informatie die patiënten op het spreekuur krijgen niet hangen. Een virtual reality-video kan dan in een later stadium duidelijkheid en vertrouwen bieden. Niet alleen voor de patiënt zelf, maar ook voor zijn familie die dezelfde informatie en beleving hebben gehad. Dat komt het herstel alleen maar ten goede.”

Tot nu toe 46 meldingen

In april riep Schippers mensen op om geheimhoudingsovereenkomsten in de zorg te melden bij de IGZ. Inmiddels heeft de IGZ naar aanleiding van deze oproep 46 meldingen ontvangen. Deze zijn alle ondertekend door de betreffende bestuurder. Zes daarvan bevatten ongewenste elementen. Hierbij kan gedacht worden aan afspraken om in ruil voor een geldbedrag af te zien van een melding bij de overheid of het indienen van een (tucht)klacht, of dat mensen niet met derden of de media mogen praten. Schippers noemt dergelijke afspraken een belemmering voor openheid en transparantie die in de zorg zo hard nodig is. De bewindsvrouw wijst erop dat afspraken die erop zien dat een calamiteit niet gemeld wordt nietig zijn. Geen enkele zorgverlener of instelling kan onder deze wettelijke verplichting uitkomen door hierover afspraken te maken met patiënten, cliënten of nabestaanden. Ook zullen de tucht- en strafrechter bij een beslissing om een zaak in behandeling te nemen zich niets van dergelijke afspraken aantrekken.

Minister Edith Schippers (VWS) vindt het onacceptabel als er wachtlijsten zijn voor mensen met een gedwongen ggz-opname. Voor deze groep patienten is directe opname evident aan de orde. Schippers wil snel inzicht krijgen of wachtlijsten in de verplichte ggz voorkomen. Schippers roept iedereen die daarmee te maken heeft op zich te melden bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De NZa zal daarop meteen richting verzekeraar en/of instelling actie ondernemen om de patiënt direct geplaatst te krijgen. Schippers meldt dit vandaag in een brief aan de Tweede Kamer.

Momenteel is alleen verplichte opname mogelijk, verplichte behandeling is niet mogelijk. Binnenkort wordt een voorstel tot wijziging van de Wet Verplichte GGZ naar de Tweede Kamer gezonden; met deze wijziging wil Schippers verplichte behandeling van mensen met ernstige psychische problemen mogelijk maken.

Voor wachttijden in de gespecialiseerde ggz geldt dat uit Nza-onderzoek van vorige maand blijkt dat die binnen de afgesproken normen blijven. Schippers vindt ze desondanks te lang en daar heeft zij al eerder actie op gezet. Zo heeft zij de NZa gevraagd met voorrang te bezien of de afgesproken normen voor wachttijden nog adequaat zijn. Ook moeten alle verzekeraars komende maand bij de NZa verbeterplannen indienen over inzicht in de wachttijden voor hun verzekerden.

Dat er meer ggz-zorg in de huisartsenzorg gegeven wordt, is op zich een goede ontwikkeling. Via speciale praktijkondersteuners-ggz wordt dat mogelijk gemaakt en Schippers trekt daar ook meer dan 100 miljoen voor uit. Voorkomen moet worden dat patiënten met complexe problematiek noodgedwongen te lang onder behandeling bij een huisarts blijven. Betrokken partijen spannen zich – voortvloeiend uit hun gezamenlijke ‘Agenda voor transparantie en gepast gebruik’ (eind vorig jaar gepresenteerd) – in om de juiste ggz-zorg zo snel mogelijk op de juiste plek te kunnen bieden.
In opdracht van Schippers wordt ook gewerkt aan een handreiking waarmee partijen regionale plannen en afspraken met elkaar kunnen maken om wachttijden te voorkomen.
Nog voor het zomerreces komen alle betrokken partijen weer bij elkaar om verdere stappen te zetten, zoals partijen dat ook met elkaar hebben afgesproken.