CWZ diëtist Sophie Luderer wint belangrijke prijs met game voor nierpatiënten

By Annelies Derksen in Nierziekte

Met de game ‘Beter weten, beter eten’ is het voor nierpatiënten gemakkelijker om hun dieet beter te volgen. En dat is erg belangrijk voor deze voor groep patiënten om verergering van nierschade proberen te beperken. Vandaag krijgt CWZ-diëtist Sophie Luderer de Maria ter Welle prijs van de Nierstichting. Deze prijs is een aanmoediging voor initiatieven van zorgprofessionals die het leven van nierpatiënten verbeteren.

Sophie Luderer ontwikkelde een serious game op persoonlijke titel samen met Louise Witteman (Robin Health Games). Het is een digitaal spel voor tablet of telefoon. Het spel is getest onder nierpatiënten in CWZ.

Laagdrempelig informatie geven
Het dieet bij een nierziekte is meestal streng en complex. Het draait om beperken van voedingsstoffen waar patiënten vaak nog nooit van gehoord hebben (zoals kalium, natrium, eiwit en fosfaat) en die vaak niet terug te vinden zijn op het etiket. De tijd voor een dieetconsult is beperkt, terwijl er specifieke kennis over voedingsstoffen overgebracht moet worden. Daarnaast  is bekend dat mensen maar 10% onthouden van wat ze in de spreekkamer horen. Het gevolg? Een slechte dieetuitvoering.  Uit angst om iets verkeerd te eten, leggen sommige patiënten zichzelf onnodige beperkingen op, maken de verkeerde keuzes of zijn juist helemaal niet meer gemotiveerd om op hun dieet te letten.

Sophie en Louise ontwikkelden een zogenaamde ‘serious game’.  De nierpatiënt of elke andere geïnteresseerde kan deze game op elk moment spelen op een mobiele telefoon of tablet. Het spel bestaat uit verschillende levels, waarbij de speler aan de hand van foto’s kiest in welk product bijvoorbeeld het minst zout of kalium zit. Tijdens het spelen ontvangt de speler extra dieettips en kunnen scores gedeeld worden met andere spelers.

Game getest in CWZ
Hoewel Sophie en Louise de game op eigen initiatief ontwikkelden, is deze al getest door nierpatiënten van CWZ.  De reacties zijn ronduit positief. Patiënten vinden het een leuke,  begrijpelijke en laagdrempelige manier van leren.  De spelers gaven aan naderhand betere dieetkeuzes te maken, wat bij sommigen ook daadwerkelijk terug te zien was in de bloeduitslagen.

Maria ter Welle prijs
Deze jaarlijkse prijs is een initiatief van de Nierstichting, samen met de Willem Kolff Stichting. Zij vinden dat innovaties diepatiëntenzorg verbeteren, het verdienen om breder ingezet te worden. Het geldbedrag dat Sophie en Louise hiermee hebben gewonnen gaan ze gebruiken om de game verder te ontwikkelen. Ze hopen dat de game binnen nu en enkele maanden live zal gaan. Hij is dan verkrijgbaar in de App store. Daarnaast willen ze het spel ook graag landelijk uitrollen, zodat zoveel mogelijk nierpatiënten van de nieuwe toepassing kunnen gaan profiteren. Want waarom zouden we zoiets moois alleen binnen CWZ houden?

Voedingsvezels maken muis minder vergeetachtig

By Annelies Derksen in Algemeen, Voeding

De voedingsstof butyraat vermindert de negatieve gezondheidseffecten van obesitas bij muizen. Darmbacteriën halen deze stof normaal gesproken uit voedingsvezels, maar bij overgewicht neemt het aantal van deze bacteriën af. Obese muizen die extra butyraat kregen, verloren overgewicht en verbeterden hun verslechterde geheugen als gevolg van een vetrijk dieet. Ook de bloeddruk verlaagde en leververvetting en ontstekingen namen af. Dit schrijven obesitasonderzoekers Ilse Arnoldussen en Amanda Kiliaan van het Radboudumc in het International Journal of Obesity.

Voedingsvezels als cellulose, inuline, psyllium en pectine zitten met name in gezonde voeding: fruit, bruin brood en groenten. Mensen en andere zoogdieren kunnen deze vezels zelf niet verteren, maar darmbacteriën kunnen dat wel. Zij zetten de onverteerbare vezels om in voedingssuikers, waaronder de stof butyraat, dat een rol speelt in de vetstofwisseling. Bij mensen met obesitas neemt de hoeveelheid van deze darmbacteriën af, waardoor de butyraatproductie daalt. Door de daling neemt daarom ook de vetverbranding af, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat: het lichaam slaat meer vet op met verder overgewicht tot resultaat.

Fast food

Ilse Arnoldussen en Amanda Kiliaan van de afdeling Anatomie van het Radboudumc onderzochten samen met TNO Leiden of een extra inname van butyraat de gevolgen van de verminderde butyraatproductie bij obese muizen kan compenseren. Ze onderzochten dit bij muizen met een hoge gevoeligheid voor obesitasgerelateerde complicaties bij een vetrijk dieet. De muizen gingen voor het onderzoek vijftien weken op een vetrijk dieet. Een deel van de muizen kreeg daarna butyraat door hun fast food gemengd.

Gezondheid herstelt

Het bleek dat bij de inname van butyraat de variëteit aan darmbacteriën weer herstelde. Butyraat verzachtte ook de gevolgen van een vetrijk dieet bij muizen van middelbare en hoge leeftijd. Middelbare muizen hadden na twee maanden van dit dieet zestien procent minder gewicht dan de muizen die geen butyraat kregen. De hoeveelheid cholesterol in het bloed en de bloeddruk bij de obese muizen nam af. Ook de doorbloeding van de hersenen verbeterde. Bij muizen op middelbare leeftijd verbeterde daarmee ook het geheugen. Bij oudere muizen was dit minder uitgesproken, waarschijnlijk omdat zich dan al een aantal onomkeerbare verouderingsprocessen hebben voorgedaan waar het butyraat geen effect meer op heeft.

Afvallen

De vraag is of de gunstige resultaten bij de muis zich ook laten vertalen naar de mens. Want als dat zo is, zou butyraat de schadelijke effecten van overgewicht kunnen verminderen. Op langere termijn zou het bescherming kunnen bieden tegen de ontwikkeling van dementie, waarvan bekend is dat het een gevolg kan zijn van chronisch overgewicht. Ilse Arnoldussen: “Maar bij mensen moet er meer gebeuren dan alleen een butyraatsupplement. Om de gevolgen van overgewicht te herstellen, blijft ook afvallen en een levensstijlverandering nodig.”

Grote Amerikaanse subsidies voor oogonderzoek Radboudumc

By Annelies Derksen in Oogziektes

De Amerikaanse Foundation Fighting Blindness heeft twee belangrijke subsidies toegekend aan onderzoekers van het Radboudumc voor een totaalbedrag van vijf miljoen dollar. Daarmee kunnen de onderzoekers de komende vijf jaar therapieën voor erfelijke netvliesziekten en het Usher syndroom verder ontwikkelen.

Nederland telt enkele duizenden kinderen en volwassenen met een erfelijke netvliesziekte. Het zijn aandoeningen die tot op heden niet behandeld kunnen worden. In het Radboudumc werken diverse onderzoeksgroepen aan de ontwikkeling van nieuwe therapieën die een behandeling mogelijk moeten maken.

Genetische pleister

Het eerste project is een samenwerking van de afdelingen Genetica, KNO en Oogheelkunde van het Radboudumc om genetische foutjes op te sporen, die leiden tot afwijkingen in het boodschapper RNA (mRNA). Frans Cremers, hoogleraar ooggenetica en coördinator van het project: “Het mRNA vertaalt DNA naar eiwitten. Wij hebben een ‘genetische pleister’ ontwikkeld die foutjes in dit mRNA kan afplakken, waardoor weer goed functionerende eiwitten ontstaan. Met deze subsidie willen we onze afplaktechniek verder verbeteren en die vervolgens testen in diermodellen. Zo hopen we uiteindelijk experimentele therapieën te ontwikkelen voor patiënten met retinitis pigmentosa, de ziekte van Stargardt of het Usher syndroom. Allemaal oogziekten waarin dit type genetische foutjes soms voorkomen.”

Regulatie controleren

In het tweede project werkt de afdeling Genetica van het Radboudumc samen met universiteiten in Londen, Mainz en Tübingen. Het werk in cellen, dus ook in de netvliescellen in het oog, wordt uitgevoerd door eiwitten. Om de diverse werkzaamheden uit te kunnen voeren, kent elke cel een eigen dynamische balans van actieve eiwitten. “Wij willen de mechanismen ontrafelen die de hoeveelheid werkzame eiwitten in een netvliescel reguleren”, zegt Ronald Roepman, hoogleraar genetica en coördinator van dit project. Deze regulatie is verstoord in erfelijke netvliesziekten. De kennis die we zo opdoen, kunnen we dan gebruiken voor de ontwikkeling van geneesmiddelen die deze verstoring tegengaan. Op deze manier proberen we de progressie van blindheid in patiënten tot staan te brengen.”

Twee van de drie

De Amerikaanse Foundation Fighting Blindness heeft dit jaar in totaal drie van deze grote subsidies toegekend, waarvan er twee naar Nijmeegse onderzoeksgroepen zijn gegaan.