Vici-beurs voor onderzoek naar sarcomen

LUMC-onderzoeker Judith Bovée heeft een prestigieuze Vici-beurs van 1,5 miljoen euro gekregen van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Met dat geld gaat prof. Bovée van de afdeling Pathologie kijken hoe sarcomen ontstaan en hoe je ze kunt tegengaan.

Sarcomen zijn een zeldzame groep tumoren die voorkomen in de botten en wekedelen, zoals de weefsels die zich onder de huid, rondom de organen en botten of in de ruimtes daartussen bevinden. “Jaarlijks krijgen in Nederland circa 800 patiënten een sarcoom. Het zijn vaak jonge mensen. 300 van hen worden behandeld in het LUMC”, aldus Bovée.

Stamcelonderzoek

Zij gaat met haar Vici-beurs kijken hoe sarcomen precies ontstaan. “Het onderzoek bestaat uit twee pijlers. De eerste pijler is het stamcelonderzoek, waarbij we in stamcellen een genetische afwijking stoppen die ook in een sarcoom voorkomt. Daarna kijken we wat de gevolgen zijn voor de cel. Als we de moleculaire paden weten, dan weten we waar we medisch kunnen ingrijpen om de groei van tumoren tegen te gaan. En dan weten we of dat bijvoorbeeld met bestaande medicatie mogelijk is.”

Het tweede deel van het onderzoek richt zich op het uittesten van mogelijke medicijnen. Als een tumor bij een patiënt wordt weggehaald, gaan de verwijderde tumorcellen naar het laboratorium. Die laten onderzoekers groeien om minitumoren – zogenoemde micro-sarcs – te vormen. Deze minitumoren lijken veel op de sarcoom in de patiënt. “Deze tumorcellen geven we dan de medicatie die mogelijk kan ingrijpen op de tumorgroei.”

Therapie op maat

Het doel is om een medicijn te vinden die het beste de tumorgroei voor een specifieke patiënt weet te remmen. “In de toekomst willen we therapie op maat bieden. Als een patiënt is geopereerd, willen we de verwijderde tumorcellen gebruiken om te bekijken op welke medicatie deze tumor gevoelig reageert. Zo kunnen we patiënten beter behandelen.”

Vici

Vici is een van de grootste persoonsgebonden wetenschappelijke premies van Nederland. NWO kent dit jaar 34 Nederlandse onderzoekers een Vici-subsidie toe. De financiering is bedoeld om de komende vijf jaar onderzoek te doen.

Nieuwe bewegingsziekte ontdekt

Bij een jonge patiënt met een bewegingsstoornis, een ontwikkelingsachterstand, autisme en ADHD is een nieuwe ziekte ontdekt. Uit onderzoek van het UMC Utrecht en het Max Planck Institute blijkt dat een fout in de communicatie tussen de zenuwen de oorzaak is. Deze fout is het gevolg van een mutatie in het DNA van het synaptische UNC13A-eiwit. Mogelijk speelt dit bij veel meer patiënten een rol. Het onderzoek verscheen afgelopen week in The Journal of Clinical Investigation.

Het onderzoek dat tot de ontdekking van deze nieuwe ziekte leidde, startte met observaties door dr. Gepke Visser, kinderarts metabole ziekten in het Wilhelmina Kinderziekenhuis (onderdeel van het UMC Utrecht). Zij zag de patiënt met ongewilde hyperbeweeglijkheid (dyskinesie) vanaf vlak na zijn geboorte. Visser: “Al in de wieg was hij zo opvallend beweeglijk, dat hij veel sokjes versleet.” Later blijkt hij ook een ontwikkelingsachterstand, autisme en ADHD te hebben, waarvoor hij wordt gezien in het Sylvia Tóth Centrum voor complexe aandoeningen.

DNA-onderzoek

Bij het onderzoek in dit centrum naar de klachten werken kinderartsen, de ouders en laboratoriumspecialisten samen met, neurowetenschappers, onderzoekers, klinisch genetici, een kinderneuroloog, -fysiotherapeut, -psychiater en –psycholoog. Een doorbraak volgt met de inzet van whole exome sequencing (WES): een uitgebreid onderzoek naar het DNA van het kind. “Daarbij vonden we een mutatie in het DNA van het synaptische UNC13A-eiwit. Dat eiwit heeft een cruciale rol in de communicatie tussen zenuwcellen. Gaat daar iets mis, dan kan dat een bewegingsstoornis veroorzaken, maar ook psychiatrische klachten geven”, aldus dr Judith Jans, laboratoriumspecialist bij de afdeling Genetica. Bij haar analyse werkte ze samen met moleculair neurobioloog prof.dr. Nils Brose (Max Planck Institute, (Göttingen). Brose doet al jaren bij muizen fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar het eiwit. Het UMC Utrecht heeft nu voor het eerst de mutatie gevonden in een menselijk UNC13A-eiwit.

Autisme

Een vergelijkbare mutatie kan behalve in het UNC13A-eiwit ook in andere eiwitten optreden die betrokken zijn bij de signaaloverdracht tussen zenuwcellen. Dit maakt dat de bevinding waarschijnlijk van betekenis is voor meer patiënten met neurologische en/of psychiatrische aandoeningen. De studie onderstreept het enorme belang van een heel precieze communicatie tussen zenuwcellen voor het normaal functioneren van de hersenen. Dr. Jacob Vorstman, kinderpsychiater bij het UMC Utrecht Hersencentrum: “We zijn weer een stap verder in het ontrafelen van biologische mechanismen rondom autisme, ADHD en andere ontwikkelingsstoornissen. Dit kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren van diagnostiek en behandeling bij deze groep patiënten.”

Groen licht voor testen malariavaccin

Afbeeldingsresultaat voor malariamugOnderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en het Radboudumc hebben groen licht gekregen om vrijwilligers opzettelijk met malaria te besmetten, om een veelbelovend vaccin bij hen te testen.

‘’Vreselijk, wie doet nou zoiets?’ Zo reageren mensen vaak als ik ze vertel over ons onderzoek’, zegt Meta Roestenberg, onderzoeker op de afdeling Parasitologie en Infectieziekten van het LUMC. “Het wordt spannend maar kan een grote stap voorwaarts betekenen”, zegt Jona Walk, arts-onderzoeker van de afdeling Medische Microbiologie van het Radboudumc. Gezamenlijk gaan het Radboudumc en het LUMC een veelbelovend malariavaccin testen door middel van gecontroleerde humane infecties, een methode waarbij gezonde, vrijwillige proefpersonen opzettelijk besmet worden met deze infectieziekte om zo een vaccin snel en goedkoop te kunnen testen.

Groen licht
“We hadden al een vergunning van de overheid, maar afgelopen maand kregen wij ook toestemming van de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek, dus we mogen aan ons onderzoek beginnen”, vertelt Roestenberg. ‘Het wachten is nog op FDA-goedkeuring uit Amerika, waar het vaccin wordt geproduceerd” voegt Walk toe. Naar verwachting kunnen de onderzoekers in het voorjaar van 2017 gezonde proefpersonen gaan werven.

Verzwakte, levende parasieten als vaccin
Jarenlang werkten de onderzoeksgroepen van het Radboudumc en het LUMC aan dit vaccin, waarbij de malariaparasiet in verzwakte vorm wordt toegediend. In proefdieren toonden de onderzoekers aan dat de dieren op een veilige manier volledige bescherming krijgen. “Dat is veelbelovend want het huidige beschikbare malariavaccin geeft slechts beperkte en tijdelijke bescherming. Een vaccin dat volledige bescherming biedt, kan jaarlijks een half miljoen doden voorkomen”, aldus Walk.

Laten prikken door malariamuggen
Het testen van het vaccin bestaat uit twee fases. “In de veiligheidsfase testen we eerst of de verzwakte parasieten in het vaccin geen malaria veroorzaken bij de proefpersonen”, legt Roestenberg uit. “We beginnen met een lage dosis en wanneer er geen problemen optreden, injecteren we de volgende proefpersonen met een hogere dosis.” Wanneer de resultaten van de eerste fase goed zijn, start de tweede fase van het onderzoek om te kijken of het vaccin de juiste bescherming biedt. De ingeënte proefpersonen worden geïnfecteerd met malaria door besmette muggen die in het Nijmeegse laboratorium zijn gekweekt. De testpersonen worden nauw in de gaten gehouden, en krijgen direct volledig genezende medicatie als malaria wordt geconstateerd.

Vervolg
In het onderzoek dat dit jaar gaat plaatsvinden wordt het vaccin alleen in Nederland getest. Wanneer uit de onderzoeksresultaten blijkt dat het vaccin goed werkt, gaan de twee umc’s het verder testen in Afrika.

Powered by WP Tutor.io