Dure geneesmiddelen

Alle Europese landen worden geconfronteerd met het feit dat er weliswaar veel innovatieve en veelbelovende geneesmiddelen – onder andere tegen kanker – beschikbaar komen, maar dat daaraan vaak een fors prijskaartje hangt. En ook is de therapeutische meerwaarde niet altijd duidelijk. Eveneens kampt een aantal landen inmiddels met tekorten aan essentiële geneesmiddelen. Landen worden verder geconfronteerd met ongewenst strategisch marktgedrag van fabrikanten, zoals het zo lang mogelijk rekken van patenten of het betalen van concurrenten om marktintroducties – en daarmee mogelijk lagere prijzen – uit te stellen. Ook komen bepaalde nieuwe geneesmiddelen niet of langzaam op de markt, wellicht omdat de huidige markttoelatingsinstrumenten ontoereikend zijn.

De lidstaten en de Europese Commissie hebben vandaag afgesproken om de volgende acties te ondernemen:
1) opstellen van een kritische analyse van investeringsprikkels in het huidige EU-geneesmiddelensysteem op innovatie, toegankelijkheid, beschikbaarheid en prijsstrategieën van de industrie;
2) bevorderen van vrijwillige samenwerking op prijs- en vergoedingenbeleid tussen lidstaten;
3) verkennen van de mogelijkheden van versnelde marktoelating van echt innovatieve geneesmiddelen;
4) versterken van het markttoezicht op fusies, marktmacht en geneesmiddelenprijzen door Europese en nationale mededingsautoriteiten.

Antibioticaresistentie

Door onzorgvuldig of overmatig gebruik, zijn steeds meer bacteriën ongevoelig voor antibiotica. Hierdoor dreigen ziektes als long- of blaasontsteking weer dodelijk te worden. De landen van de Europese Unie hebben vandaag afgesproken:
1) elk land moet een One Health Actieplan hebben, waarin deze problematiek in zowel de zorg als in de veterinaire sector wordt aangepakt. Een Europees netwerk dat beide sectoren verbindt, gaat het opstellen en uitvoeren van de actieplannen ondersteunen. Landen kunnen onderling afspreken elkaars actieplannen te beoordelen.
2) lidstaten gaan maatregelen nemen om zorgvuldig gebruik van antibiotica bij mens en dier zeker te stellen. Hierbij wordt kritisch gekeken naar het gebruik van antibiotica in de dierhouderij.
3) naast een Europese aanpak, is mondiale samenwerking cruciaal. De lidstaten roepen de Europese Commissie dan ook op om in multinationale en bilaterale overeenkomsten en dialogen tussen de EU en andere partijen de EU-normen en het EU-beleid met betrekking tot antibioticaresistentie te verdedigen, te garanderen en actief te bevorderen;
4) lidstaten gaan de ontwikkeling van nieuwe antibiotica en alternatieven voor antibiotica bevorderen. Ook gaat de EU de ontwikkeling van een nieuw businessmodel stimuleren om zo nieuwe antibiotica op de markt te krijgen.

Schippers maakte in Luxemburg bekend dat de bestrijding van antibioticaresistentie in september op de agenda staat van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Schippers zal die vergadering ook zelf bijwonen.

Verbetering voedselproducten

De meeste inwoners binnen Europa krijgen te veel zout, verzadigde vetten en calorieën binnen. Hierdoor nemen hart- en vaatziekten, diabetes en obesitas toe. Omdat de markt van voedingsproducten voor een groot deel Europees is, is Europese samenwerking cruciaal. De raad van zorgministers concludeert dat:
1) elke lidstaat uiterlijk eind 2017 een nationaal plan moet hebben om voedingsproducten te verbeteren;
2) de Europese Commissie de doelstellingen voor reductie van zout en vet (naar analogie van de reeds gestelde verlaging van suikers) moet aanscherpen;
3) werkgroepen per productgroep moeten gaan bezien welke criteria kunnen worden voorgesteld en hoe de effecten van nieuwe criteria adequaat kunnen worden bijgehouden;
4) samenwerking tussen levensmiddelenproducenten, supermarkten, cateraars en andere aanbieders van eten enerzijds, en anderzijds partijen op terrein van zorg, landbouw, voeding, economie en innovatie versterkt moet worden.

Schippers “We slaan de handen ineen om problemen aan te pakken die je niet eventjes in een half jaar EU-voorzitterschap kunt oplossen. Het is echt lange adem-werk. Maar we hebben vandaag serieuze stappen gezet.”

Patiënten gaan bij zorgtrajecten vaak door een emotionele achtbaan. Emoties als spanning, angst en onzekerheid beïnvloeden hen, zowel in denken als handelen. Sommige patiënten slaan dicht en raken in verwarring nadat zij hun diagnose gehoord hebben. Dit maakt het voor de patiënt moeilijker om samen met de dokter de juiste vervolgstappen te kiezen. Dit blijkt uit onderzoek van TNS NIPO, in opdracht van Zilveren Kruis.

Negatieve emoties komen vooral naar voren als patiënten niet precies weten waar ze aan toe zijn. Bijvoorbeeld wanneer de huisarts hen doorverwijst naar een medisch specialist voor nader onderzoek. Begrijpelijk, want je wilt weten wat er aan de hand is en wil duidelijkheid over je gezondheid. Je zou verwachten dat onzekerheid over wat er met je aan de hand is leidt tot meer behoefte aan informatie. Bijvoorbeeld via internet, familie of brochures. Opvallend genoeg gaat deze groep patiënten niet meer op zoek naar extra informatie dan mensen die geen negatieve emoties ervaren, zo blijkt uit het onderzoek. Ook kiezen mensen met negatieve emoties er niet vaker voor iemand mee te nemen naar een gesprek met de specialist. Terwijl ze een extra geheugensteuntje tijdens het gesprek en de emotionele opvang vaak goed kunnen gebruiken.

De negatieve emoties worden minder tijdens het eerste gesprek bij de specialist maar zijn desondanks nog bij een grote groep aanwezig (42%). Bij sommige mensen zorgen negatieve emoties ervoor dat men geen vragen durft te stellen tijdens het gesprek. De boodschap van de specialist kan bij deze groep mensen niet goed verwerkt worden (25%) en zorgt soms zelfs voor verwarring (35%) bij de patiënt. Dit staat het maken van goede keuzes voor te nemen vervolgstappen regelmatig in de weg. 27% erkent dan ook dat emoties invloed hebben gehad op de behandelkeuze.

Een goede voorbereiding geeft meer zekerheid en helpt patiënten om ook met heftige emoties toch de juiste keuzes te maken. Zilveren Kruis introduceert een online platform: ‘Beter naar de dokter’. Hier staan tools zoals een slimme vragenlijst die in samenwerking met zorgprofessionals is ontwikkeld. Met het platform stimuleert de zorgverzekeraar Nederlanders beter voorbereid hun zorgtraject te doorlopen.

EXPERTS AAN HET WOORD
“Patiënten zijn zo intelligent als de emoties hen toestaan. Emoties spelen een grotere rol dan men denkt, omdat patiënten zich niet altijd bewust zijn van de invloed hiervan op hun denken en handelen” – prof. dr. H.B.M. (Harry) van de Wiel, hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

“Patiënten die voor iets ingrijpends naar de specialist moeten, komen vaak in een emotionele achtbaan terecht. Ze krijgen tijdens het gesprek met de dokter een heleboel informatie. Maar die kunnen ze vanwege de spanning lang niet altijd verwerken. Wij raden patiënten aan van te voren goed na te denken wat ze willen weten. En neem bijvoorbeeld iemand mee, die je vertrouwt. Dianda Veldman, directeur patiëntenfederatie NPCF.

“Als longarts heb ik jarenlang ervaren wat voor impact emoties hebben op een doktersbezoek. Patiënten moeten dit niet onderschatten. Een goede voorbereiding op het doktersbezoek draagt bij aan de kwaliteit van het gesprek en zorgt ervoor dat arts en patiënt samen betere keuzes kunnen maken.” – Mariska Koster, senior medisch adviseur bij Zilveren Kruis.

Transparantie

Het is voor het eerst dat bekend wordt gemaakt hoeveel deze onderhandelingen potentieel opleveren. Fabrikanten eisen geheimhouding in ruil voor de korting die zij geven. Hierdoor is het niet mogelijk om per middel de onderhandelingsresultaten openbaar te maken. Nu er meerdere onderhandelingen zijn afgerond kan wel inzicht gegeven worden in de (potentiële) resultaten hiervan. Het niet transparant zijn van de onderhandelingsopbrengst is erg onbevredigend. Het vergroten van de transparantie over geneesmiddelenprijzen is dan ook als speerpunt in het Europees voorzitterschap benoemd.

Financiële arrangementen

Voor veel nieuwe geneesmiddelen maakt het Zorginstituut Nederland een kostenprognose voordat deze in het basispakket worden opgenomen. Het gaat om inschattingen van de minimale en maximale uitgaven van een geneesmiddel gedurende de eerste jaren na markttoelating. Als de kosten per behandeling of de mogelijke totale uitgaven aan een geneesmiddel heel hoog zijn, en een middel is wel effectief, dan kan de minister besluiten om te gaan onderhandelen over de prijs.

Met een arrangement wordt de prijs verlaagd of wordt voorkomen dat de totale kosten van het geneesmiddel te hoog oplopen. Het sluiten van een arrangement gebeurt over het algemeen voordat het middel in het pakket zit en dus ook voordat het gebruikt wordt. De uiteindelijke uitgavenverlaging hangt bij de meeste arrangementen dan ook sterk af van hoe vaak het middel wordt voorgeschreven: hoe vaker, hoe hoger de korting. Zo wordt het financiële risico op voorhand beperkt, ook als aanvankelijk nog niet zeker is hoe veel patiënten in aanmerking komen voor een behandeling. De daadwerkelijk gerealiseerde uitgavenbesparing in het aanloopjaar 2014 komt uit op 13,9 miljoen euro op een totale uitgave van 95,9 miljoen. Dat jaar liepen er afspraken over de eerste 8 medicijnen. De gerealiseerde uitgavenverlaging over 2015, waarin 16 arrangementen lopen, wordt komend jaar bekend. De effecten van recent gesloten arrangementen zoals nivolumab en verschillende Hepatitis-C middelen zullen de komende jaren pas zichtbaar zijn.